Een natte slaapzak is zelden het gevolg van regen. Op meerdaagse tochten is het bijna altijd condens en zweet, opgebouwd over verschillende nachten, zonder dat je het merkt tot je het koud krijgt. Dit artikel legt uit waar dat vocht vandaan komt en hoe je het buiten houdt.
Waarom een natte slaapzak gevaarlijk is
Een slaapzak verwarmt niet. Hij houdt lucht vast, en die lucht warm jij op. Die stilstaande lucht zit in de loft, het volume dat dons of synthetische vezels opbouwen zodra je de zak uitschudt.
Vocht verwoest die loft. Natte donsplumen klitten samen en verliezen het grootste deel van hun isolatiewaarde. Synthetische vulling houdt bij nat weer een groter deel van haar isolatie vast, maar ook daar zakt het rendement duidelijk. Water geleidt warmte bovendien vele malen sneller weg dan lucht: liggen in een klamme zak is fysiek iets heel anders dan liggen in een droge.
Op een enkele zomernacht is dat vervelend. Op dag vijf van een wintertocht is het een veiligheidsprobleem, want je herstelt niet meer tussen de dagen door en je reserves lopen leeg.
Waar het vocht vandaan komt
Je eigen ademhaling
Een mens ademt per nacht een halve liter tot een liter vocht uit. Wie met het gezicht in de zak slaapt, blaast dat vocht rechtstreeks in de isolatie. Dit is de meest onderschatte oorzaak van allemaal.
Transpiratie
Ook in de kou zweet je. Ga je met vochtige kleding of verkleumd het bed in, dan verdampt dat vocht in de nacht en slaat het neer in de buitenste lagen van je zak.
Condens in de tent
Warme lucht van binnen raakt het koude tentdoek en slaat neer. Bij een dichtgeritste tent zonder luchtstroom druppelt dat 's ochtends op je zak.
Grondvocht
Een matje met te weinig isolatie laat kou en vocht van onderen door. Welke waarde je nodig hebt lees je in Zo koop je het perfecte slaapmatje.
Natte uitrusting
Kletsnatte sokken of een vochtige binnenjas die je gedachteloos naast je legt, geven dat vocht in de nacht af aan je zak.
Regen en rivieren
De opvallendste oorzaak, en meteen de makkelijkst op te lossen. Een waterdichte compressiezak volstaat.
Zo hou je hem droog
Adem nooit in je slaapzak
Hoe verleidelijk het ook is bij min twintig: hou je mond en neus buiten de zak. Gebruik een muts, een buff of de kraag van de zak om je hoofd warm te houden, maar adem in de open lucht. Dit is de enige gewoonte die op een tocht van een week echt het verschil maakt.
Ventileer, ook als het koud is
Laat altijd twee openingen in je tent, zodat er lucht kan doorstromen. Een graad kouder en droog is beter dan een graad warmer en nat.
Ga warm en droog het bed in
Verkleumd gaan liggen werkt niet: je zak kan alleen vasthouden wat jij produceert. Beweeg kort voor je erin kruipt, trek droge slaapkleding aan die je alleen daarvoor gebruikt, en eet iets.
Bescherm hem overdag
Een waterdichte compressiezak in je rugzak, en bij rivieroversteken en packraften een extra dry bag. Een grondzeil onder je tent houdt optrekkend vocht buiten.
Lucht hem elke ochtend
Twintig minuten binnenstebuiten in de zon of de wind haalt de nacht eruit. Doe dit elke dag, ook als de zak droog aanvoelt. Vocht bouwt sluipend op.
De vapor barrier liner
Een vapor barrier liner is een waterdichte binnenvoering die je in je slaapzak legt. Het idee is eenvoudig: je houdt je eigen zweet aan jouw kant van de barrière, zodat het de isolatie nooit bereikt.
Op lange wintertochten met een donszak is dat een serieus voordeel. Zonder liner wordt zo'n zak elke nacht een beetje natter, en na een week merk je dat.
Wees wel eerlijk over de keerzijde: je ligt in een niet ademende laag en dat voelt klam. Draag hem daarom over dun ondergoed en niet op de blote huid, en gebruik hem alleen wanneer de kou het rechtvaardigt. Voor een zomertocht in de Ardennen is het overkill.
Toch nat, wat nu?
- Wring nooit een donszak uit. Duw het water er voorzichtig uit en schud de vulling los zodra hij begint te drogen.
- Zon en wind doen het meeste werk. Hang hem binnenstebuiten op, met de voetzone naar de zon: daar zit meestal het meeste vocht.
- Is hij licht vochtig, kruip er dan gewoon in. Je lichaam droogt hem gedeeltelijk, zolang de temperatuur het toelaat.
- Is hij doorweekt bij vriesweer, gebruik dan een bivakzak of noodfolie en slaap met al je droge lagen aan. Vertel het altijd aan je gids.
De regel op expeditie
Bij Element X geldt: droge slaapkleding en slaapzak blijven droog, wat er ook gebeurt. Dat is de enige set die niet nat mag worden, want daar herstel je op. Alle andere kleding mag nat worden en droogt onderweg.
Verder lezen
- Hoe koop ik een slaapzak? voor de keuze tussen dons en synthetisch.
- De impact van buiten slapen voor wat een nacht buiten met je doet.
- Escape The Arctic, de expeditie waar deze regels het hardst gelden.