Als expeditieleider is de natuur mijn habitat. Wind, regen, zon en stilte brengen me rust. Onderkoeling, slaaptekort en honger zijn intussen vertrouwd terrein. Thuis, in een onderneming, ligt dat anders. Daar slaat niet het weer om maar de markt, het team of de timing. En toch is het antwoord op beide hetzelfde.
Wat stress met je beslissingen doet
Bij acute stress schakelt je lichaam over naar vechten of vluchten. Adrenaline piekt, je hartslag versnelt, je spieren spannen op en je aandacht vernauwt. Bij fysieke dreiging is dat levensreddend. Bij een moeilijk gesprek of een tegenvallend kwartaal is het vooral hinderlijk.
Neurowetenschapper Amy Arnsten (2009) beschreef waarom: onder stress verliest de prefrontale cortex, het deel dat je gebruikt voor overzicht, planning en zelfbeheersing, tijdelijk terrein aan oudere en snellere hersengebieden. Je wordt niet dommer, je schakelt over naar een ander besturingssysteem. Dat merk je op drie manieren.
Tunnelvisie
Je fixeert op een probleem en verliest het bredere plaatje. Op een berg betekent dat: staren naar de top en de wolkenmassa in je rug missen. In een bedrijf: dweilen met de kraan open.
Emotie boven logica
Je kiest het comfortabele in plaats van het verstandige. Wachten met een slecht nieuwsgesprek. Doorgaan omdat omkeren voelt als falen.
Een kleiner werkgeheugen
Je kunt minder informatie tegelijk vasthouden. Precies op het moment dat er meer op je afkomt, past er minder in. Daarom werken checklists en vaste procedures net dan het best.
De drie zones
Een handige kaart om jezelf te plaatsen komt uit de psychologie: de comfortzone, de stretchzone en de paniekzone.
- In de comfortzone is alles bekend. Er gebeurt weinig, ook qua leren.
- In de stretchzone is het spannend maar beheersbaar. Hier presteer en leer je het best.
- In de paniekzone neemt de stressrespons het over. Je functioneert slechter dan in rust.
Al in 1908 beschreven Yerkes en Dodson dat verband: prestaties stijgen met spanning tot een optimum en dalen daarna weer. Leiderschap onder druk gaat er dus niet over hoeveel spanning je aankunt, maar over hoe snel je merkt dat je over je optimum schiet en hoe je terugkeert.
Drie technieken die werken
Visualisatie
Loop het moment mentaal door voor het er is. Zie jezelf kalm reageren, helder spreken, de beslissing nemen. Je brein maakt maar beperkt onderscheid tussen intens gevisualiseerde en echte ervaring. Op expeditie doen we dit voor elke risicovolle passage. Voor een overnamegesprek werkt het net zo goed.
Ademhaling
Adem in door de neus op vier tellen, adem uit op zes tot acht tellen. De verlengde uitademing activeert je parasympathisch zenuwstelsel en verlaagt je hartslag binnen twee minuten. Dit is de enige knop van je stressrespons die je bewust kunt bedienen.
Communicatie
Rust is besmettelijk, paniek ook. Spreek trager, zachter en korter dan je neiging is. Geef een concrete eerstvolgende taak in plaats van een analyse. Niet wat je zegt telt het zwaarst, maar hoe je het zegt.
Drie paradigma's die het verschil maken
Stap voor stap
Richt je op de eerstvolgende haalbare actie. Op dag zes van een tocht is de vraag nooit hoe je de resterende tachtig kilometer aflegt, maar waar je de volgende voet zet. Ondernemen werkt hetzelfde.
Bewust optimisme
Niet doen alsof alles goed komt, maar bewust kijken naar wat wel werkt. In een groep die uitgeput is, is de leider die als eerste iets positiefs benoemt vaak degene die de dag redt.
Loslaten wat je niet stuurt
Regen, blessures, meningsverschillen en vertraging horen erbij. Energie steken in wat je niet kunt veranderen is de duurste fout op een expeditie, en meestal ook op kantoor.
Van de berg naar de vergaderzaal
Expeditievaardigheden zijn geen metafoor. Ze zijn concreet toepasbaar. Wie geleerd heeft om bij tegenslag eerst te ademen, dan te kijken en pas dan te beslissen, doet dat ook bij een klant die afhaakt.
Precies daarom bouwen we onze trajecten met een voortraject en een natraject rond de expeditie. De tocht maakt het zichtbaar, de begeleiding erna maakt het bruikbaar. Meer daarover lees je bij leiderschapsontwikkeling, of in de vergelijking welke leiderschapstraining past bij jou.
Bronnen
- Arnsten, A.F.T. (2009). Stress signalling pathways that impair prefrontal cortex structure and function. Nature Reviews Neuroscience.
- Yerkes, R.M. en Dodson, J.D. (1908). The relation of strength of stimulus to rapidity of habit formation. Journal of Comparative Neurology and Psychology.